Powrót do bloga

Person working on a laptop with a spreadsheet outdoors
18 listopada 2026

Oferty powyżej progu unijnego w postępowaniu krajowym - kto tu popełnił błąd?

Wyobraźmy sobie typową sytuację. Zamawiający szacuje wartość usługi na 700.000 zł netto, czyli wyraźnie poniżej progu unijnego. Prowadzi więc postępowanie krajowe, ogłasza je w Biuletynie Zamówień Publicznych i czeka na oferty. Oferty wpływają, a trzy z pięciu opiewają na kwoty, które po przeliczeniu na euro przekraczają próg. I wtedy w głowie zamawiającego zapala się lampka: „Skoro wykonawcy wycenili to na ponad próg, to zapewne źle oszacowaliśmy wartość, co robić, co robić? Unieważniamy!". Otóż pośpiech jest złym doradcą.

Zacznijmy od tego, że o prawidłowości oszacowania nie decydują ceny ofert. Zgodnie z art. 28 ustawy Pzp podstawą ustalenia wartości zamówienia jest całkowite szacunkowe wynagrodzenie wykonawcy bez podatku od towarów i usług, ustalone z należytą starannością. A dlaczego wskazałem na wytłuszczony fragment? Ponieważ to właśnie należyta staranność, a nie późniejszy wynik rynkowej gry, jest kryterium oceny. Dodajmy do tego art. 29 ust. 1 ustawy Pzp, który zakazuje zaniżania wartości zamówienia w celu uniknięcia stosowania przepisów ustawy, oraz art. 36, z którego wynika, że wartość ustala się nie wcześniej niż na 3 miesiące (w przypadku robót budowlanych na 6 miesięcy) przed wszczęciem postępowania, a jeśli po jej ustaleniu zmieniły się okoliczności, zamawiający musi ją zaktualizować, ale przed wszczęciem postępowania. Wartość szacunkowa powstaje więc przed wszczęciem postępowania i właśnie na ten moment ocenia się, czy zamawiający zachował należytą staranność.

I tu dochodzimy do sedna. Skoro wartość ustala się przed wszczęciem postępowania, to jej prawidłowość ocenia się na ten właśnie moment. Czy zatem oferty przekraczające próg unijny mogą świadczyć o tym, że szacunek był wadliwy? Mogą, ale nie muszą, i to jest różnica, którą zamawiający często gubią. Wysokie ceny ofert bywają skutkiem wzrostu cen na rynku, zbiegu terminów, dużego zainteresowania innymi zleceniami, a nawet zwykłej polityki cenowej wykonawców. Nie świadczą jeszcze o niedochowaniu staranności.

Potwierdza to orzecznictwo Krajowej Izby Odwoławczej. W wyroku z dnia 11 lutego 2025 r., sygn. KIO 314/25, Izba zajmowała się sprawą, w której zamawiający oszacował wartość dokumentacji projektowej na 646.000 zł netto, a po otwarciu ofert, gdy dwie z nich przekroczyły progi unijne, unieważnił postępowanie na podstawie art. 255 pkt 6 ustawy Pzp, uznawszy, że wartość była niedoszacowana. Zamawiający wyliczył nawet średnią arytmetyczną cen ofert, by „zaktualizować" wartość. Izba nie zostawiła na tym pomyśle suchej nitki, uznając wsteczną aktualizację szacunku na podstawie cen ofert za „rażąco nieprawidłowy" zabieg pozbawiony podstaw prawnych, a samo unieważnienie za rażące naruszenie art. 255 pkt 6. Podobnie w wyroku z dnia 9 października 2025 r., sygn. KIO 3664/25, Izba wskazała, że wartość szacunkową ustala się przed wszczęciem postępowania, a nie w jego trakcie, a średnia arytmetyczna złożonych ofert nie ma wpływu na jej wysokość. Zamawiający, który oparł szacunek na rzeczywistej wartości poprzedniej umowy, przeprowadził analizę rynku i zaktualizował szacunek na miesiąc przed wszczęciem postępowania, dochował należytej staranności, a jego unieważnienie postępowania Izba uchyliła. Obie sprawy łączy więc ta sama myśl: ceny ofert są co najwyżej sygnałem, że warto się przyjrzeć szacunkowi, a nie dowodem jego wadliwości.

Co zatem powinien zrobić zamawiający, który po otwarciu ofert zauważa, że oferty przekraczają próg unijny? Po pierwsze, nie podejmować pochopnych decyzji, w szczególności nie unieważniać postępowania „na wszelki wypadek". Po drugie, sięgnąć do dokumentacji szacowania i uczciwie, krytycznym okiem, odpowiedzieć sobie na pytania: na jakiej podstawie ustalono wartość, jakie źródła wykorzystano (poprzednie umowy, rozeznanie rynku, kosztorys), kiedy to zrobiono, czy uwzględniono wszystkie elementy wynagrodzenia, a także czy w międzyczasie nie zmieniły się okoliczności wymagające aktualizacji przed wszczęciem. Po trzecie, rozstrzygnąć, w którą stronę prowadzi ta analiza.

Jeśli szacowanie było rzetelne i udokumentowane, postępowanie toczy się dalej w trybie krajowym. Zamawiający bada i ocenia oferty, wybiera najkorzystniejszą i zawiera umowę. Pozostaje wyłącznie kwestia, czy jego kwota na sfinansowanie zamówienia pokryje cenę wybranej oferty, bo to już zupełnie odrębny problem z art. 255 pkt 3 ustawy Pzp, który dopuszcza zwiększenie kwoty do ceny oferty najkorzystniejszej.

Jeśli natomiast analiza wykaże, że szacowanie było wadliwe, bo na przykład oparto je na przestarzałych cenach, pominięto istotne elementy albo wręcz celowo je zaniżono, sytuacja robi się poważna. Zamawiający wybrał wówczas niewłaściwy reżim, a ogłoszenie o zamówieniu powinno było trafić do Urzędu Publikacji Unii Europejskiej. Art. 255 pkt 6 ustawy Pzp nakazuje unieważnić postępowanie, które jest obarczone niemożliwą do usunięcia wadą uniemożliwiającą zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy w sprawie zamówienia publicznego. Moim zdaniem brak ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym UE może być poczytany właśnie za taką wadę, bo po upływie terminu składania ofert po prostu nie da się już cofnąć czasu i dać wykonawcom z całej Unii szansy na udział. Umowa zawarta mimo tego byłaby zagrożona na podstawie art. 457 ust. 1 pkt 1 ustawy Pzp (umowa podlega unieważnieniu, jeżeli zamawiający udzielił zamówienia bez uprzedniego przekazania Urzędowi Publikacji UE ogłoszenia wszczynającego postępowanie), a Prezes UZP może wystąpić do sądu w tej sprawie w terminie 4 lat od jej zawarcia (art. 459 ustawy Pzp). Do tego dochodzi odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, która leży już poza kognicją Izby, ale nie poza zainteresowaniem organów kontroli.

Podsumowując - sama kwota oferty nie przesądza o niczym. Przesądza dokumentacja szacowania sprzed wszczęcia postępowania, a ona albo broni zamawiającego, albo go pogrąża. Jeśli broni, unieważnienie jest błędem, który może kosztować go odwołanie i zwrot kosztów. Jeśli pogrąża, unieważnienie jest rozsądnym ratunkiem, ale po to, by uniknąć gorszego scenariusza. Morał jest prosty: lepiej poświęcić trzy godziny więcej na szacowanie i spisać, skąd wzięła się wartość, niż potem tłumaczyć się z niej przed Izbą. A oferty powyżej progu? Cóż, bywa, że rynek po prostu ma inne zdanie niż zamawiający 😉

Copyright Ireneusz Żarłok 2024-2025. Strona stworzona przy pomocy WebWave CMS